Veel ondernemers herkennen het. De taak die je het meest wil doen blijft het langst liggen. De klant van wie je het werk waardeert, mail je het laatst terug. Het project dat je gepassioneerd hebt opgepakt, ligt zes weken in de wacht. Als iemand anders je dit zou aansporen, zou je het direct doen. Maar nu, omdat het van jou moet, niet.
Dat is geen luiheid en zeker geen onwil. Het is een patroon dat een naam heeft: demand avoidance. Het is sterker bij sommige autistische en AuDHD-breinen dan bij anderen. Voor wie het heeft, kost het veel. In dit stuk schets ik hoe het werkt en wat erbij helpt.
Wat het is en wat het niet is
Demand avoidance is een sterke, vaak onbewuste weerstand tegen dingen die als eis aanvoelen. Hoe sterker de eis, hoe steviger de weerstand. Het maakt niet uit van wie de eis komt: ook eisen van jezelf tellen mee. Sterker nog, eigen eisen worden vaak het meest geblokkeerd, omdat ze de meest invasieve voelen.
Het is niet uitstelgedrag in de gewone betekenis. Iemand die uitstelt en eraan begint als het echt moet, doet iets anders. Bij demand avoidance werkt "als het echt moet" averechts. Hoe hoger de druk, hoe minder beweging. Een externe deadline kan iets oplossen, maar vaak ook niet.
Hoe het zich in je bedrijf uit
- Een aanbod dat klaar is om te versturen, herschrijf je in plaats van het te versturen.
- Je website is nooit af, omdat afronden voelt als een afsluiting waar je je niet aan kunt binden.
- Een routine die in week één goed werkte, voelt in week drie als dwang.
- Je werkt het beste op een vrije dag waarop niets moet, en niet op de dagen waarop je tijd had ingepland.
- Een mail van een klant die je waardeert, blijft het langst liggen.
- Je krijgt veel gedaan op willekeurige momenten, en bijna niets op geplande momenten.
Waarom standaard advies dit erger maakt
Veel ADHD-advies werkt vanuit het idee: maak een commitment, vertel het iemand, zet er een deadline op. Voor wie sterke demand avoidance heeft is dat vaak een korte termijn-oplossing die op de middellange termijn een nieuw blok bouwt. De eerste keer werkt het misschien. De vijfde keer niet meer, en dan voelt het systeem ook nog gefaald.
Wat werkt is niet meer eisen toevoegen, maar de bestaande eisen onderbreken.
Wat in coaching vaak werkt
Verklein de eis tot iets bijna lachwekkends
Niet "ik ga vandaag drie uur aan het aanbod werken". Wel: "ik open het bestand". Dat is het hele commitment. Vaak ben je dan al binnen en doe je meer. Als je niet meer doet, ook prima. Het bestand was open. Morgen verder.
Maak meerdere paden mogelijk
Niet één manier waarop het moet, maar drie manieren waarop het mag. Schrijven kan vandaag. Of stukken hardop opnemen en later uittypen. Of een grove schets op een vel maken en pas daarna typen. Demand avoidance heeft minder grip als er keuze is.
Gebruik niet-tijdgebonden ankers
Een rigide "elke maandag om negen uur" werkt vaak averechts. Een anker als "de eerste keer dat ik op kantoor ben deze week" geeft hetzelfde ritme zonder de demand-feel.
Vier doen, kies twee
Een takenlijst van vier dingen waarvan je er twee mag kiezen werkt vaker dan vier die alle vier moeten. Het maakt op papier weinig uit, in je hoofd alles. Je gaat doorgaans niet exact twee doen, vaak drie. Maar het idee dat er keuze is, opent het slot.
Stop met jezelf uitleggen dat het luiheid is
Het is geen luiheid. Iemand die op een dag dat niets moet drie uur doorwerkt aan zijn aanbod is niet lui. Schaamte over demand avoidance maakt het effect groter, niet kleiner. Erkenning dat dit een patroon is dat bij jou hoort en dat je ermee kunt werken, scheelt vaak meer dan een nieuwe planningsmethode.
Tot slot
Demand avoidance gaat niet weg. Je kunt er wel mee leren werken zodat het je bedrijf niet meer ondermijnt. Voor veel mensen die ik begeleid is dit een van de plekken waar coaching het snelst voor verschil zorgt. Niet omdat we het oplossen. Omdat we het herkennen en het werk eromheen bouwen.